Door Stephan Borggreve, didactisch trainer en oprichter van Centrum voor Didactiek3 min leestijdGefactcheckt
- Ford, J. K. (1988). Transfer of training: A review and directions for future research. Personnel Psychology.
- Perkins, D. N. (1989). Rocky roads to transfer: Rethinking mechanism of a neglected aspect of learning. Educational Psychologist.
Transfer is de mate waarin je geleerde kennis en vaardigheden daadwerkelijk toepast in de dagelijkse praktijk.
In het volwassenonderwijs is dat het uiteindelijke doel: de brug slaan tussen de trainingsruimte en de wereld daarbuiten.
De trainer sluit de dag af met een voldaan gevoel. Alle sheets zijn behandeld, de evaluaties zijn lovend en de groep vertrekt vol energie.
Maar op maandagochtend, zodra de eerste e-mails binnenstromen, vallen de cursisten terug in hun oude patronen. De dikke hand-out belandt ongelezen in de la. Er heeft wel overdracht plaatsgevonden, maar geen transfer. De cursist heeft tijdens de cursus in een bubbel gezeten: de kennis is aanwezig, maar blijft opgesloten in de context van de training.
Daartegenover staat de transformatie. Een cursist leert één specifiek principe, oefent dit direct in een gesimuleerde praktijksituatie en krijgt de opdracht dit morgen om 09:00 uur toe te passen. De leeromgeving is hier geen eiland, maar een verlengstuk van de werkvloer.
Positief (Rendement)
Nabije Transfer (Near): Een nieuwe softwarefunctie direct gebruiken in een bekend proces.
Verre Transfer (Far): Een theoretisch psychologisch concept toepassen om een complex conflict op te lossen.
Negatief (Belemmering)
Nabije Transfer (Near): Een oude sneltoets blijven gebruiken die in de nieuwe software een andere functie heeft.
Verre Transfer (Far): Een aangeleerde techniek rigide toepassen op een situatie die een totaal andere aanpak vereist.
Theory of Identical Elements
De fundamenten van transfer van leren werden al in 1901 gelegd door Edward Thorndike en Robert Woodworth. Zij introduceerden de Theory of Identical Elements. Hun centrale stelling was dat transfer alleen plaatsvindt als de leeromgeving en de praktijkomgeving sterke overeenkomsten vertonen.
In de moderne onderwijskunde hebben Baldwin en Ford dit verder uitgewerkt in hun Transfer of Training Model. Zij toonden aan dat transfer niet alleen afhangt van de kwaliteit van de training, maar ook van de kenmerken van de lerende (motivatie, capaciteit) en de werkomgeving (steun van leidinggevenden, gelegenheid tot toepassing). Dit sluit naadloos aan bij de principes van andragogie en hoe volwassenen leren, waarbij relevantie en directe toepasbaarheid centraal staan.

Timing en Eigenaarschap
Om transfer te maximaliseren, is het essentieel om te begrijpen wat de lerende drijft. De zelfdeterminatietheorie leert ons dat autonomie en competentie cruciale voorspellers zijn voor de bereidheid om het geleerde daadwerkelijk toe te passen. Wanneer een professional zich bekwaam voelt en eigenaarschap ervaart, stijgt de kans op transfer significant.
Daarnaast biedt het raamwerk van de Five Moments of Need een strategische blik op transfer: leren stopt niet na de ‘Learn New’ fase, maar is juist cruciaal op het moment van ‘Apply’. Hierbij kan microlearning dienen als de perfecte ’transfer-hulp’ door op het juiste moment kleine brokken kennis aan te bieden in de praktijkcontext.
Volgens Salomon en Perkins is het cruciaal om een onderscheid te maken tussen low-road en high-road transfer. Waar we bij vaardigheidstraining vaak mikken op automatismen, vraagt professionele wijsheid om een bewuste abstractie van principes om de ‘rokerige wegen’ naar nieuwe situaties te overbruggen.
Van inhoud naar impact
Voor een effectieve transfer moet de focus verschuiven van inhoud naar impact. Dit vraagt om interventies tijdens en na de training.
Tijdens de training
- Praktijksimulatie: zorg dat de oefeningen zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid liggen. Gebruik eigen casuïstiek van de deelnemers in plaats van fictieve voorbeelden.
- De 80/20 regel voor transformatie: besteed 20% van de tijd aan zenden en 80% aan verwerken en vertalen, bij voorkeur door je training activerend op te bouwen. Je moet de verleiding weerstaan om compleet te willen zijn. De training draait immers niet om jou of je kennis, maar om het leerproces van de cursist.
- Werk met actieplannen: laat deelnemers aan het einde van elke training noteren wat zij de volgende dag concreet anders gaan doen.
Na de training
- Transfer-triggers: stuur korte herinneringen of check-invragen via e-mail of een leerplatform.
- Sociale steun: faciliteer intervisie of buddy-systemen waarbij cursisten elkaars vooruitgang monitoren.
- De drie-weken-check: plan een kort moment in na drie weken om te reflecteren: wat is gelukt en wat niet?
Zo berekenen we je uitslag
Keuzevragen
- Je hebt nog een theorieblok te gaan, of je kunt de tijd gebruiken om deelnemers een concreet actieplan voor morgenochtend te laten schrijven. Wat doe je?
Ik behandel de theorie; ik wil dat ze het volledige plaatje meekrijgen. (Score 0) · Ik schrap de theorie en focus volledig op het actieplan voor de praktijk. (Score 3) - Voor de oefening heb je gepolijste standaardcasussen klaarliggen. Een deelnemer stelt voor om een eigen, rommelige praktijksituatie te gebruiken. Wat doe je?
Ik houd vast aan mijn casus; die is didactisch perfect opgebouwd om de theorie te tonen. (Score 0) · We gebruiken de eigen situatie van de deelnemer, ondanks dat het minder voorspelbaar is. (Score 3) - De training is voorbij. Je hebt je uren gemaakt en de factuur kan eruit. Wat is je volgende actie voor deze groep?
Niets; mijn werk zit erop. De transfer is nu de verantwoordelijkheid van de deelnemers. (Score 0) · Ik plan een automatische check-in vraag in voor over precies drie weken. (Score 3)
Elke dimensie scoort de som van de antwoorden. Een lijst regels wordt op volgorde nagelopen; de eerste regel die klopt geeft je uitslag.