Bel ons:

De dimensies van Marzano om leerprocessen te stimuleren

De vijf dimensies van Marzano

Leren is een complex proces. De vijf dimensies van Marzano kunnen helpen om leerprocessen te stimuleren, bijvoorbeeld door de onderwijssituatie erop aan te passen.

Leren is een fascinerend proces dat ons hele leven doorgaat. Of we nu een taal leren, een vaardigheid onder de knie krijgen of specialistische kennis opdoen: leren stelt ons in staat om te groeien, onszelf aan te passen en ons potentieel te verwezenlijken. Als trainer of docent wil je leerprocessen stimuleren. Het is dan ook cruciaal om te weten hoe je dat doet.

De vijf dimensies van Marzano

In 1992 publiceert Robert Marzano het boek A Different Kind of Classroom. 1 Daarin introduceert hij zijn vijf dimensies, een model dat inzichten uit de psychologie en onderwijskunde integreert tot een samenhangend raamwerk. Het model helpt trainers en docenten om leerprocessen effectief te stimuleren.

De dimensies als noodzakelijke elementen

De vijf dimensies beschrijven de complexe processen die nodig zijn voor diepgaand leren. Het model schrijft geen cursusopbouw voor, maar geeft de noodzakelijke elementen om leerprocessen bewust te stimuleren. Hieronder bespreken we de vijf dimensies en geven we aan hoe je ze kunt integreren in je cursussen.

1. Een positieve leerhouding en -opvatting

Dimensie 1 van Marzano’s model richt zich erop een positieve houding en opvatting over het eigen leren te ontwikkelen. Deze dimensie is cruciaal, aangezien motivatie een voorwaarde is om überhaupt tot leren te komen. Je moet dus het vertrouwen in eigen kunnen stimuleren en een veilig leerklimaat creëren.

Hoe integreer je dimensie 1 in je cursus?

Om als trainer een positieve houding en opvatting over het eigen leren op te wekken bij de cursisten, kun je verschillende interventies toepassen:

  • Besteed bij aanvang van de cursus uitgebreid aandacht aan kennismaking en groepsvorming, zodat deelnemers zich veilig en geaccepteerd voelen.
  • Inventariseer de persoonlijke leerdoelen van de deelnemers en stem de cursusinhoud daar waar mogelijk op af.
  • Maak verwachtingen en succescriteria vooraf duidelijk, zodat cursisten weten waar ze aan toe zijn en vertrouwen krijgen in een goede afloop.
  • Bouw momenten in van reflectie en zelfbeoordeling, zodat cursisten inzicht krijgen in hun voortgang en successen kunnen vieren.
  • Creëer een sfeer waarin je fouten mag maken, zodat de faalangst afneemt en cursisten zich gestimuleerd voelen om risico’s te nemen.

Met een positief en veilig leerklimaat leg je een stevige basis voor het leerrendement van je cursisten. De overige dimensies van Marzano bouwen hierop voort.

2. Kennis verwerven en integreren

De tweede dimensie van Marzano’s model gaat over de verwerving en integratie van nieuwe kennis. Het draait in deze dimensie specifiek om twee soorten kennis. De eerste vorm, declaratieve kennis, verwijst naar feiten, verbanden, begrippen en theorieën. De tweede vorm, procedurele kennis, heeft betrekking op vaardigheden en stapsgewijze processen.

Hoe integreer je dimensie 2 in je cursus?

Je kunt de verwerving en integratie van nieuwe kennis op een gestructureerde manier stimuleren, eventueel met behulp van activerende werkvormen:

  • Activeer de voorkennis van de cursisten, bijvoorbeeld door ze te vragen naar eigen ervaringen met het onderwerp. Dit helpt ze de nieuwe kennis te koppelen aan wat ze al weten.
  • Deel de stof op in behapbare stukken die je stap voor stap aanbiedt. Begin met de basis en bouw geleidelijk op naar meer complexe vaardigheden. Zo voorkom je cognitieve overbelasting.
  • Laat deelnemers actief oefenen met de stof, zowel individueel als in groepjes. De stof beklijft beter als de cursisten deze zelf verwerken.
  • Wissel af tussen uitleg, oefening en reflectie. Laat cursisten dus steeds terugblikken op wat ze geleerd hebben en bedenken hoe ze dit in praktijk kunnen brengen.

Door nieuwe kennis gestructureerd aan te bieden, actieve verwerking te stimuleren en verbanden te expliciteren, kun jij als trainer de integratie van kennis bij je deelnemers bevorderen. Dit sluit naadloos aan bij dimensie 2 van Marzano’s model.

3. Kennis verbreden en verdiepen

De derde dimensie van Marzano’s model draait om het verbreden en verdiepen van kennis. Cursisten ontwikkelen een dieper begrip van de nieuwe kennis en leren verbanden leggen. In deze dimensie appelleer je dus aan hogere niveaus van de taxonomie van Bloom: je wilt dat ze relaties leggen, redeneringen volgen, fouten analyseren, meerdere perspectieven innemen, enzovoorts.

Hoe integreer je dimensie 3 in je cursus?

Je kunt de deelnemers stimuleren hun kennis te verdiepen door een beroep te doen op hun analytische vermogens:

  • Laat deelnemers verschillende concepten met elkaar vergelijken. Zo leren ze verbanden leggen en de stof categoriseren.
  • Geef ze de opdracht om in groepjes een casus uit te werken en hun keuzes te onderbouwen. Zo oefenen ze met redeneren en conclusies trekken op basis van hun kennis.
  • Laat deelnemers analyseren hoe fouten ontstaan en hoe je ze kunt voorkomen of oplossen. Zo ontwikkelen ze een dieper inzicht in de materie.

Door actief te oefenen met het leggen van verbanden, redeneren, fouten analyseren en perspectieven verkennen, help jij als trainer je deelnemers om hun kennis te verbreden en verdiepen. Dit sluit aan bij dimensie 3 van Marzano’s model, die voortbouwt op het verwerven van kennis uit dimensie 2.

4. Kennis op situaties toepassen

Dimensie 4 van Marzano’s model is erop gericht kennis in betekenisvolle situaties toe te passen. De cursisten leren de verworven kennis gebruiken om complexe taken uit te voeren en problemen op te lossen in realistische contexten. Ze worden dus gestimuleerd op een creatieve, originele manier te denken en weloverwogen beslissingen te nemen.

Hoe integreer je dimensie 4 in je cursus?

Je kunt in dimensie 4 leerprocessen stimuleren door de praktijk te integreren in de lesstof. Je wilt dat de cursisten hun kennis toepassen. Dat kun je stapsgewijs doen:

  • In het geval van volwassenen is het raadzaam te werken met casussen die de cursisten zelf meebrengen. Zo creëer je betrokkenheid en eigenaarschap.
  • Geef de cursisten de expliciete opdracht om te experimenten en de besproken theorie toe te passen.
  • Ze kunnen bijvoorbeeld brainstormen over mogelijke oplossingen of een plan van aanpak uitwerken. Zo bevorder je een onderzoekende, maar ook creatieve houding.
  • Uiteindelijk wil je dat de cursisten hun oplossingen aan elkaar presenteren. Zo ervaren ze hoe hun ideeën in de praktijk worden ontvangen en leren ze om de feedback erin te verwerken.

De realistische projecten zonder goed of fout antwoord helpt de cursisten hun kennis toe te passen en om te zetten in innovatieve oplossingen. Zo bouw je in dimensie 4 van Marzano’s model voort op de kennis die in de eerdere dimensies aan de orde is gekomen.

5. Productieve leer- en denkgewoontes

Dimensie 5 van Marzano’s model staat in het teken van de ontwikkeling van productieve gewoontes. In deze dimensie leren cursisten kritisch kijken naar hun leerproces. Ze worden zich bewust van effectieve strategieën en gaan deze zelfstandiger toepassen. Ze stellen eisen aan hun denken en leren, reflecteren systematisch op hun leerproces en corrigeren ineffectieve denkpatronen en gewoontes.

Hoe integreer je dimensie 5 in je cursus?

Om dimensie 5 te integreren in je cursus moet je aandacht besteden aan reflectie. Dat is iets anders dan evaluatie: het gaat niet om een waardeoordeel, maar om een kritische blik op de eigen voortgang:

  • Dimensie 5 begint al bij dimensie 1, als je cursisten persoonlijke leerdoelen laat formuleren. Aan het eind van elke sessie wil je daarop terugkomen, zodat ze ervaren welke ontwikkeling ze doormaken.
  • Je kunt een vast reflectiemodel introduceren, waarmee ze hun leerproces kunnen analyseren. Zo wordt reflectie een terugkerende routine die in vaste stappen verloopt.
  • Laat cursisten onderzoeken in hoeverre ze hun studiegedrag als productief en effectief ervaren en wat mogelijke alternatieven zijn. Zo leren ze belemmerende patronen herkennen en doorbreken.
  • Inventariseer welke leer- en denkstrategieën ze als effectief ervaren. Laat ze deze strategieën delen en uitproberen bij verschillende studietaken. Zo bouwen ze een repertoire flexibel inzetten.

Als trainer help je cursisten productieve leer- en denkgewoontes te ontwikkelen door reflectiemomenten in te bouwen, waarop ze ineffectief gedrag corrigeren en zich succesvolle strategieën eigen maken. Zo laat je dimensie 5 van Marzano’s model voortbouwen op de eerdere dimensies.

De dimensies van Marzano

Hoewel de dimensies van Marzano niet gelijkstaan aan de opbouw van je cursus, hangen ze nauw met elkaar samen. Dimensie 2 gaat vooraf aan 3, dimensie 2 en 3 gaan samen vooraf aan 4. Dimensie 1 en 5 omvatten de dimensies 2 tot en met 4, maar niet elkaar. Je ziet de samenhang in de onderstaande figuur.

Effectief leren met de dimensies van Marzano

De vijf dimensies van Marzano vormen samen een krachtig model om leerprocessen te stimuleren. Door als trainer systematisch te werken aan een positieve leerhouding, de kennis activerend aan te bieden en de cursisten te laten reflecteren op het leerproces, help je ze optimaal te leren.

Bronnen

  1. Marzano, R.J. (1992). A Different Kind of Classroom: Teaching With Dimensions of Learning. Cheltenham: Hawker Brownlow Education. ↩︎

TAGS

Ontwikkel je didactische vaardigheden

Wij zijn Centrum voor Didactiek. Wij helpen jou als professional je didactische vaardigheden verbeteren. Dat doen we in de vorm van training en coaching. Verder delen we kennis over alles wat te maken heeft met didactiek.

Ontwikkel je didactische vaardigheden

Wij zijn Centrum voor Didactiek. Wij helpen jou als professional je didactische vaardigheden verbeteren. Dat doen we in de vorm van training en coaching. Verder delen we kennis over alles wat te maken heeft met didactiek.

×