Bel ons:

Het didactisch model van Leon van Gelder

Het didactisch model van Van Gelder berust op vier pijlers: (1) de beginsituatie, (2) de leerdoelen, (3) de training en (4) de evaluatie.

Het vereist denkwerk, geduld en focus om kwalitatieve cursussen te ontwerpen. Het Model didactische analyse van Leon van Gelder biedt handvatten voor een systematische werkwijze.

Als je een cursus of training wilt ontwerpen, is het verstandig om stapsgewijs te werk te gaan. Je wilt niet alleen aandacht besteden aan de leerstof die je gaat behandelen, maar vooral ook aan de wijze waarop je de materie aanbiedt aan de cursisten. Met andere woorden: de didactiek is minstens zo belangrijk als de inhoud.

Model didactische analyse

Om tijdens je voorbereiding doelbewust te werk te gaan, kan het waardevol zijn kennis te nemen van het didactisch model van Leon van Gelder, ook wel het Model didactische analyse (MDA) genoemd. 1 Het model is gebaseerd op vier pijlers: doelstelling, beginsituatie, onderwijs en evaluatie. Als je het strikt volgt, laat je die pijlers in al je didactische afwegingen terugkomen. Zo waarborg je direct de constructive alignment.

Van Gelders didactische model

Overigens kun je het model van Leon van Gelder zowel gebruiken om je training voor te bereiden als om erop te reflecteren. Hieronder bespreken we alle onderdelen van MDA, waarbij we de term onderwijs en leermiddelen hebben vervangen door de concretere term bijeenkomst. In de bespreking besteden we ook aandacht aan de tien sleutelvragen. Die vragen helpen je om een concrete invulling te geven aan de pijlers, die je overigens ook als stappen kunt beschouwen. 2

1. Beginsituatie

Waar moet ik beginnen? Die sleutelvraag ligt ten grondslag aan de beginsituatie. Dat klinkt hopelozer dan het is: je wilt simpelweg de context in kaart brengen waarin je de cursus verzorgt. Wat is het onderwerp? Wie zijn de cursisten? Welke voorkennis hebben zij? Waar vindt de cursus plaats? Is het een op zichzelf staand traject of maakt het deel uit van een groter curriculum? Je brengt de beginsituatie in kaart door al dit soort factoren grondig te analyseren.

2. Doelstelling

Wat wil ik bereiken? Je geeft een cursus omdat je wilt dat de cursus een ontwikkeling doormaken. Je wilt dat ze kennis opdoen, gedrag veranderen of vaardigheden aanleren. Tijdens deze stap van MDA doe je er goed aan de leerdoelen helder en concreet te formuleren. Als de omstandigheden het toelaten, is het ook verstandig om hier alvast over te communiceren met de cursisten. Zo zorg je ervoor dat ze voorafgaand aan de cursus al een globaal beeld hebben van wat ze gaan leren.

3. Bijeenkomst

Hoe ga ik trainen? Dit is een vrij brede sleutelvraag die je op kunt delen in vier specifiekere subvragen. Je wilt namelijk aandacht besteden aan de leerstof, de werkvormen, de leeractiviteiten en de leermiddelen.

Leerstof, werkvormen, leeractiviteiten

Allereerst vraag je jezelf dus af welke leerstof je moet kiezen en hoe je die moet ordenen. Het gaat puur om de inhoudelijke kant van de cursus. Welke theorie behandel je en welke laat je achterwege? Het kan een enorme klus zijn om tijdens deze stap de hoofd- en bijzaken van elkaar te scheiden. Als je merkt dat je er niet uitkomt, helpt het om een blik te werpen op de leerdoelen.

De volgende vraag in het didactisch model van Van Gelder gaat over de didactische werkvormen die je kunt inzetten. Dat zijn dus werkvormen die je inzet om de stof te behandelen: een onderwijsleergesprek, een plenaire brainstorm, een klassikale discussie, enzovoorts. Het belangrijkste is in deze fase dat je zelf betrokken bent bij de werkvorm: je wilt het geheel in goede banen leiden. Op andere momenten zet je de cursisten zelf aan het werk.

Om te bepalen hoe je dat doet, stel je jezelf de vraag welke leeractiviteiten je ze laat uitvoeren. Schrijven ze een paper? Gaan ze met elkaar een gesprek voeren? Wil je dat ze in groepjes een opdracht doen? Het gaat er tijdens deze stap juist om dat jij niet bij het proces betrokken bent: de leeractiviteiten hebben als doel om ervoor te zorgen dat de cursisten zich de theorie eigen maken. Het gaat niet om didactische, maar om activerende werkvormen.

Onderwijs en leermiddelen

In het didactisch model van Van Gelder wordt speciale aandacht besteed aan de leermiddelen. Welke kennisbronnen zet je in om de cursisten te helpen de theorie tot zich te nemen? Je kunt die vraag breed interpreteren – van boeken tot documentaires, van kennisclips tot hoorcolleges en van websites tot educatieve apps.

4. Evaluatie

De laatste sleutelvraag in het model didactische analyse is of je de doelen bereikt hebt. Hebben de cursisten geleerd wat ze moesten leren? Kunnen ze de kennis reproduceren, het gedrag vertonen of de vaardigheden toepassen? Dit zijn cruciale vragen na afloop van elke cursus.

Uiteraard gebruik je de evaluatie uiteraard ook om op andere onderdelen te reflecteren. Ben je tevreden over hoe je de beginsituatie in kaart gebracht hebt? Pasten de didactische werkvormen goed bij de stof? Hadden de leeractiviteiten het gewenste effect? En zo nee, wat kun je de volgende keer anders doen?

Volg jij het didactisch model als trainingsontwerper?

Het Model didactische analyse van Leon van Gelder is een waardevolle methode om gestructureerd en stapsgewijs cursussen te ontwikkelen, te verzorgen en te evalueren. Als je het goed wilt toepassen, is het overigens van belang om de verschillende termen goed te begrijpen. Alleen dan ben je in staat keuzes te maken die tot het gewenste effect leiden.

Bronnen

  1. Van Gelder, L. et al. (1971). Didactische analyse. Werk- en studieboek. Groningen: Wolters- Noordhoff. ↩︎
  2. CLU Expertisecentrum Leermiddelenontwikkeling (2012). Didactische vaardigheden: basisreader. Biebsearch, p. 15. ↩︎

TAGS

Ontwikkel je didactische vaardigheden

Wij zijn Centrum voor Didactiek. Wij helpen jou als professional je didactische vaardigheden verbeteren. Dat doen we in de vorm van training en coaching. Verder delen we kennis over alles wat te maken heeft met didactiek.

Ontwikkel je didactische vaardigheden

Wij zijn Centrum voor Didactiek. Wij helpen jou als professional je didactische vaardigheden verbeteren. Dat doen we in de vorm van training en coaching. Verder delen we kennis over alles wat te maken heeft met didactiek.

×